Mimari Plan Sembolleri ve Kısaltmaları Nasıl Okunur?

Mimari plan sembolleri neden yabancı bir dil gibi görünür?

Bir kat planı, binanın zemin kotundan yaklaşık 1,2 m yukarıdan yatay olarak kesildiği ve tam tepeden bakıldığı varsayılarak çizilir. Bu kesitin denk geldiği her şey, yani duvarlar, kapı kasaları, pencere denizlikleri, kâğıt üzerinde bir çizgiye ya da bir şekle dönüşür. Kesme düzleminin altında kalan alçak bir tezgâh ya da üstünde kalan bir kiriş ise kendi sembolüyle veya kesik çizgiyle gösterilir; çünkü o kesitte aslında görünmezler.

Klozetin oval, duvarın kalın siyah bir şerit, kapının ise ucuna çeyrek daire eklenmiş bir çizgi gibi görünmesinin nedeni budur. Her sembol, gerçek nesnenin yandan görünüşü değil, zemindeki izinin sadeleştirilmiş ve ölçeklendirilmiş halidir. Bu tek kuralı kavradığınızda geri kalanın büyük bölümü şekilleri ve yanlarındaki etiketleri tanımaktan ibaret kalır.

Kapı ve duvar sembolleri ne anlama gelir?

Duvarlar dolu siyah ya da yoğun taramalı çizilir. Dış duvarlar daha kalındır; Türkiye'deki betonarme apartmanlarda planda genelde 20-25 cm, mantolama varsa 30 cm'e yakın görünür; çünkü içine yalıtım ve kaplama da girer. İç bölme duvarlar incedir: iki yüzü sıvalı tuğla ya da gazbeton bir bölme genellikle 10-13 cm'dir. Betonarme kolonlar ve perde duvarlar ise tuğla duvarlardan farklı, daha koyu bir taramayla gösterilir; taşıyıcıyı bölmeden ayıran ilk ipucu budur.

Kapı, kanadı temsil eden düz bir çizgi ve açılış yolunu gösteren çeyrek daire yayı olarak görünür. Yay size kapının hangi yöne açıldığını ve açıkken ne kadar yer kapladığını söyler; bir kapının dolaba ya da başka bir kapıya çarpıp çarpmayacağını buradan kontrol edersiniz. Duvarda kanadı ve yayı olmayan bir boşluk varsa orası kapısız geçiştir, yani sadece bir açıklıktır.

Türkiye'de kapılar planda çoğunlukla K1, K2, K3 diye numaralandırılır ve gerçek ölçüleri projedeki kapı-pencere listesinden okunur. Yanlarına yazılan 90/210 gibi rakamlar genişlik ve yüksekliği santimetre olarak verir. Standart iç kapılar 80-90 cm, banyo ve tuvalet kapıları 70 cm, daire giriş kapıları ise genelde 90-100 cm genişliğindedir. Planda bir kapının açılım yayı başka bir kapınınkiyle çakışıyorsa bu gerçek bir çakışmadır, göz ardı edilecek bir çizim hatası değil.

Planda pencere sembolleri nasıl görünür?

Pencere, duvar çizgisindeki bir boşluğun içine yerleştirilmiş iki ya da üç ince paralel çizgiyle gösterilir; bu çizgiler camı ve doğramayı temsil eder. Açıklığın içindeki çapraz bir çizgi ya da çarpı işareti genellikle açılmayan sabit bir kanadı anlatır.

Kapılarda olduğu gibi pencereler de çoğu Türk projesinde P1, P2, P3 diye numaralanır ve ölçüleri doğrama listesinde verilir. Sembolün yanındaki 140/120 gibi bir yazım, 140 cm genişliğinde ve 120 cm yüksekliğinde bir pencere demektir; parapet, yani denizlik yüksekliği ise ayrıca kot olarak yazılır ve dairelerde çoğunlukla 90 cm civarındadır. Kanat tipi (sabit, tek açılım, çift açılım, sürgülü) doğrama listesinde tarif edilir, planın kendisinde değil.

Amerikan planlarındaki acil çıkış penceresi etiketinin Türkiye'de bir karşılığı yoktur. Bunun yerine imar yönetmeliği, oturulan odalar için taban alanına oranlı bir pencere alanı ister ve bu hesap ruhsat projesinde yapılmış olur. Yani bir yatak odası penceresinin ölçüsü keyfi değildir; ama bunu planda özel bir kısaltmadan değil, doğrama listesinden ve proje raporundan okursunuz.

Merdivenler ve kat kotları nasıl çizilir?

Merdivenler, her basamağı temsil eden paralel çizgiler ve yanlarına çizilen bir okla gösterilir. Yukarıyı gösteren ok, o kattan bir üst kata çıktığınızı; aşağıyı gösteren ok indiğinizi anlatır. Çizgileri saymak rıht sayısını saymak demektir. Türkiye'de konut merdivenlerinde rıht yüksekliği genellikle 16-17,5 cm, basamak genişliği 28-30 cm arasındadır.

Basamak çizgilerinin kesildiği boş dikdörtgen sahanlıktır; merdivenin döndüğü düz platformu işaret eder. Merdiven kenarı boyunca uzanan çizgi ise korkuluk ya da küpeştedir. Ok, merdivenin ortasında kesiliyorsa plan size merdivenin başka bir paftada veya başka bir kotta devam ettiğini söylüyordur; merdivenin orada bittiğini varsaymadan önce ilgili çizime bakın.

Kat kotları planda ±0,00 gibi rakamlarla verilir. Bu, bitmiş zemin kotudur; balkon ya da ıslak hacim girişlerinde göreceğiniz -0,02 gibi küçük eksi değerler, su almasın diye o mekânın birkaç santimetre aşağıda bittiğini anlatır.

Tesisat ve vitrifiye sembolleri ne anlatır?

Vitrifiye ölçekli çizilir, bu yüzden çoğunu yalnızca biçiminden tanırsınız: küçük oval klozet, tezgâha gömülmüş yuvarlak köşeli dikdörtgen lavabo, büyük dikdörtgen küvet, köşesinde gider noktası olan kare ise duş teknesidir. Bir klozet planda kabaca 36 x 70 cm yer kaplar; standart bir küvet 70 x 170 cm, yaygın duş tekneleri 80 x 80 ve 90 x 90 cm'dir.

Mutfak ve servis alanındaki semboller de aynı mantıkla okunur: buzdolabı, ocak ve fırın, bulaşık makinesi, çamaşır makinesi, kurutma makinesi. Türk planlarında bunların yanına genellikle adları kısaltılmadan yazılır. Ayrıca hemen her dairede kombinin yerini gösteren küçük bir dikdörtgen bulunur; çoğunlukla mutfakta ya da balkonda, baca bağlantısına yakın bir yerdedir ve tadilatta kolay kolay yer değiştirmez.

Bu semboller neyin nereye geleceğini söyler, ama önünde ne kadar boşluk gerektiğini söylemez. Bulaşık makinesi sembolü, kapağını tam açabilmek için önünde 55 cm boşluk kalıp kalmadığını göstermez. Bunun için cihazın gerçek ölçülerini planda çizili boşlukla karşılaştırmanız gerekir.

Elektrik sembolleri ne demektir?

İçinden iki kısa çizgi geçen bir daire prizdir. Türkiye'de konutlarda standart olan topraklı prizdir; mutfak, banyo ve balkon gibi ıslak alanlarda ayrıca nem korumalı priz kullanılır. Amerikan planlarındaki priz üstü kaçak akım korumasının Türkiye'de karşılığı yoktur: koruma tek tek prizlerde değil, sigorta kutusundaki kaçak akım rölesinde bulunur; bu yüzden onu elektrik projesinde pano şemasında ararsınız.

Anahtarlar küçük bir harf ve çizgiyle gösterilir. İki ayrı noktadan kumanda edilen anahtara Türkiye'de vaviyen denir ve merdiven boşluklarıyla uzun koridorlarda kullanılır; iki devreyi tek kasadan yöneten anahtar komütatördür. Bir sembolden emin olmanın tek yolu paftanın üzerindeki lejanttır: semboller ofisten ofise tam olarak standart değildir ve düzgün her projede tam bu nedenle kendi lejantı bulunur.

Aydınlatma armatürleri genellikle daire olarak çizilir; yüzeye monte armatürlerde içine çarpı, gömme spotlarda büyük dairenin içinde küçük dolu bir daire görürsünüz. Duvara monte aplikler daireye eklenen kısa bir çizgiyle, tavan vantilatörü ise merkezden çıkan kanat çizgileriyle gösterilir. Aydınlatma ve priz sembolleri mimari planda değil, çoğu zaman ayrı bir elektrik paftasında toplanır.

Plandaki diğer kısaltmalar ne anlama gelir?

Türk projelerinde mahal adları genellikle kısaltılmaz: salon, mutfak, antre, hol, yatak odası, ebeveyn banyosu, giyinme odası, kiler ve balkon planın üzerine açıkça yazılır. Kısaltmayla karşılaştığınız yerler daha çok WC gibi yerleşmiş işaretler, kapı ve pencere numaraları ile ruhsat paftalarındaki alan bilgileridir.

Alanla ilgili yazımlar en çok kafa karıştıranlardır. Brüt alan duvarlar dahil ölçülen alandır, net alan ise duvar içi kullanılabilir alandır; ikisi arasında bir dairede rahatlıkla 15-20 metrekare fark olabilir. Vaziyet planındaki TAKS ve KAKS ise dairenizle değil, parselin ne kadarının kaplanabildiğiyle ve toplam inşaat alanıyla ilgilidir.

Tadilat ve durum notları da kendi diline sahiptir. Yıkılacak duvarlar ile yeni yapılacak duvarlar farklı tarama ya da renkle ayrılır; belediyeye giden tadilat projelerinde yıkılacak olan sarı, yapılacak olan kırmızı gösterilir. Yanına yazılan mevcut ifadesi o öğenin zaten yerinde olduğunu, tipik ifadesi aynı detayın bütün benzer yerlerde geçerli olduğunu anlatır. Ölçüler yerinde kontrol edilecektir notu, çizilen ölçünün varsayıma dayandığını ve sahada ölçülmeden kesin sayılmaması gerektiğini söyler. Bilgi içindir ya da sözleşme harici olarak işaretlenen şeyler ise planda görünür, fakat yapılacak ve fiyatlanacak işin kapsamında değildir.

Ölçek ve ölçüler doğru nasıl okunur?

Genellikle paftanın köşesinde duran ölçek notu, kâğıttaki mesafeyi gerçek mesafeye nasıl çevireceğinizi söyler. Türkiye'de konut kat planları için standart 1:50, daha büyük yapılar ve kat planlarının bütünü için 1:100, vaziyet planları için 1:200 veya 1:500 kullanılır. Basılı ya da PDF bir plandan cetvelle ölçü alacaksanız, çıktının dışa aktarma sırasında ölçeğinin bozulmadığından emin olun: önce üzerinde rakamı yazılı bilinen bir ölçüyü ölçün ve yazan değerle tutuyor mu bakın.

Ölçü çizgileri planın dışında ve içinde uzanır, iki ucunda kısa işaretler ya da oklar ve aralarında bir rakam bulunur. İnsanların takıldığı ayrıntı şudur: ruhsat projesindeki ölçüler çoğunlukla kaba yapıya, yani sıvasız duvar yüzeyine göre verilir. Sıva yapıldıktan sonra odanın gerçek iç ölçüsü her duvarda 2-3 cm kadar küçülür; parke, dolap ya da mutfak tezgâhı siparişini plandaki rakama göre verirseniz bu fark canınızı yakar.

Üzerinde N harfi olan basit bir ok kuzeyi gösterir. Hangi odanın sabah güneşini aldığını, hangi cephenin sokağa baktığını buradan anlarsınız; ev seçerken plandaki en küçük ama en işe yarar işaretlerden biridir.

Mobilyanızın gerçekten sığacağını nasıl kontrol edersiniz?

Semboller ve kısaltmalar planda ne olduğunu söyler; ama kanepenizin kapı açılımını engelleyip engellemediğini ya da yemek masasının arkasında sandalyeleri çekmeye yetecek 90 cm boşluk kalıp kalmadığını söylemez. Bu kontrol ancak gerçek ölçülerine sadık nesneleri odanın gerçek biçimine yerleştirdiğinizde yapılabilir.

Decoreto, odayı plandaki ölçülere göre yeniden çizmenizi sağlar: duvarları noktadan noktaya çizer, kapı ve pencereleri bu duvarların üzerine bırakırsınız. Ardından gerçek dünya ölçüleriyle hazırlanmış 3D model kataloğundan mobilyayı yerleştirirsiniz; parçalar duvara sıfır oturur. Yerleşim tamamlandığında planı 3D'ye kaldırıp içinde dolaşabilir, kâğıt üzerinde doğru görünen çözümün oda olarak da işe yarayıp yaramadığını görebilirsiniz.